صنایع کشور در سال‌های اخیر به منظور تأمین مواد اولیه و مقابله با کمبود سنگ‌آهن، به مالکیت مستقیم معادن روی آوردند، اما تجربه نشان داد که این رویکرد بدون برنامه‌ریزی جامع، مطالعات فنی کافی و نگرش تخصصی، نه تنها مشکل تأمین مواد اولیه را حل نکرد، بلکه هزینه‌های مالی و مدیریتی را افزایش داد و زمینه رونق بازار دلالی و رشد غیرواقعی قیمت معادن را فراهم ساخت.

کمبود سنگ‌آهن که بر اساس آمار رسمی حدود ۱۵ میلیون تن کسری سالانه دارد، فشار شدیدی بر زنجیره تأمین صنایع فولاد وارد کرد و باعث شد تصمیمات شتاب‌زده برای تملک معادن اتخاذ شود، در حالی که اغلب بدون تحلیل اقتصادی دقیق و ارزیابی طولانی‌مدت بهره‌برداری از منابع معدنی بود. برای جبران این کمبود، صنایع بزرگ به فرآوری هماتیت روی آوردند، اما محدودیت تجهیزات مدرن، مصرف بالای انرژی و آب و پیچیدگی فرآیند تغلیظ باعث شد بهره‌وری پایین باشد و هزینه‌ها افزایش یابد، همان‌گونه که پیش‌بینی کارشناسان معدنی نیز نشان می‌داد.

پس از ناکامی در بهره‌برداری از هماتیت، صنایع به سمت معادن کوچک مقیاس حرکت کردند، در حالی که تولید محدود این معادن و هزینه‌های مدیریت و اکتشاف مشابه معادن بزرگ، امکان ایجاد مقیاس اقتصادی واقعی را محدود می‌کرد و ریسک سرمایه‌گذاری را افزایش می‌داد. در کنار این چالش‌ها، تلاش صنایع برای تصاحب معادن و کمبود شفافیت در بازار منجر به رونق دلالی و رشد غیرواقعی قیمت‌ها شد، موضوعی که منابع مالی صنایع را تحت فشار قرار داد و تصمیم‌گیری‌ها را پرریسک‌تر ساخت.

تحریم‌ها و محدودیت دسترسی به تجهیزات مدرن نیز بهره‌وری استخراج و فرآوری را کاهش داد و نیاز به توسعه فناوری‌های بومی و همکاری با پیمانکاران داخلی را بیش از پیش ضروری کرد. در نهایت، ضعف نگرش تخصصی صنعتی نسبت به معدن باعث شد صنایع بزرگ در مدیریت بهره‌برداری موفق نباشند، زیرا تصمیمات بیشتر مبتنی بر نیاز فوری به مواد اولیه و نه ارزیابی بلندمدت سرمایه‌گذاری بود.

این تجربه نشان می‌دهد که ناکامی صنایع بزرگ نتیجه ترکیبی از کمبود مواد اولیه، ورود به فرآوری هماتیت بدون زیرساخت کافی، تمرکز پراکنده بر معادن کوچک، اثرات بازار دلالی و قیمت‌گذاری غیرواقعی، محدودیت تجهیزات مدرن و ضعف نگرش تخصصی صنعتی نسبت به معدن بوده است. برای اصلاح این وضعیت، لازم است سرمایه‌گذاری بلندمدت بر معادن با ظرفیت اقتصادی مناسب انجام شود، ترکیب تخصصی صنعت و معدن برای مدیریت بهره‌برداری ایجاد گردد، فناوری‌های فرآوری بومی توسعه یابد، معادن کوچک ادغام یا با یکدیگر همکاری کنند و بازار معاملات معادن شفاف شود تا شاخص‌های قیمت واقعی تعریف شود. تنها از طریق برنامه‌ریزی علمی، نگرش بلندمدت و همکاری میان صنعتی و معدنی می‌توان از هزینه‌های غیرضروری جلوگیری کرد و معدن را به محور توسعه پایدار صنایع تبدیل کرد.