به گزارش نویدصنعت نیوز؛ رسیدن جمعیت ایران به مرز ۸۷ میلیون نفر در ظاهر یک خبر امیدوارکننده است؛ عددی بزرگ که می‌تواند نشانه رشد، پویایی و ظرفیت انسانی یک کشور تلقی شود. اما مسئله اینجاست که در علم جمعیت‌شناسی، گاهی بزرگ‌ترین اعداد، خطرناک‌ترین توهم‌ها را می‌سازند.

واقعیت این است که ایران امروز بیش از آنکه با بحران «کمبود جمعیت» روبه‌رو باشد، با بحران «نبود نسل جایگزین» مواجه است.

برای درک عمق ماجرا باید از عدد ۸۷ میلیون فاصله گرفت و به عددی بسیار مهم‌تر نگاه کرد؛ ۸۹۲ هزار نفر.

این تعداد نوزادانی است که در یک سال گذشته در ایران متولد شده‌اند؛ نخستین بار در دهه‌های اخیر که تعداد موالید سالانه به کمتر از ۹۰۰ هزار نفر سقوط کرده است. همزمان نرخ باروری کشور به حدود ۱.۳۵ فرزند برای هر زن رسیده؛ رقمی که فاصله‌ای چشمگیر با نرخ جانشینی جمعیت یعنی ۲.۱ فرزند دارد.

بسیاری تصور می‌کنند تا زمانی که جمعیت کشور رو به افزایش است، جای نگرانی وجود ندارد. این برداشت اما شبیه آن است که فردی با تب شدید، تنها به دلیل اینکه هنوز روی پا ایستاده، خود را سالم بداند.

جمعیت ایران هنوز رشد می‌کند؛ اما این رشد حاصل میراث گذشته است، نه قدرت امروز.

نسل پرجمعیت دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ هنوز در ساختار جمعیتی کشور حضور دارد و همین مسئله باعث شده ظاهر هرم جمعیتی ایران همچنان بزرگ به نظر برسد. اما در لایه‌های زیرین، اتفاق دیگری در حال رخ دادن است؛ تعداد کودکانی که قرار است کارگران، مهندسان، معلمان، پزشکان، سربازان و مدیران ۲۰ سال آینده باشند، هر سال کمتر می‌شود.

این فقط یک مسئله اجتماعی نیست؛ یک مسئله اقتصادی و حتی امنیتی است.

اقتصادها با نیروی کار زنده‌اند. صندوق‌های بازنشستگی با حضور نسل جوان دوام می‌آورند. رشد تولید ناخالص داخلی به جمعیت مولد وابسته است. وقتی تعداد متولدین کاهش پیدا می‌کند، چند دهه بعد تعداد مالیات‌دهندگان کمتر، تعداد مستمری‌بگیران بیشتر و بار اقتصادی سنگین‌تر خواهد شد.

آنچه امروز در ژاپن، کره جنوبی، ایتالیا و بسیاری از کشورهای اروپایی مشاهده می‌شود، نتیجه تصمیمات جمعیتی ۳۰ سال پیش آنهاست. تفاوت مهم اما اینجاست که آن کشورها پیش از ورود به دوران سالمندی، ثروتمند شدند؛ ایران هنوز درگیر چالش‌های توسعه است.

نکته مهم‌تر آن است که کاهش فرزندآوری در ایران دیگر صرفاً یک انتخاب فرهنگی نیست؛ یک واکنش اقتصادی است.

وقتی جوانان برای خرید یک خانه معمولی باید ده‌ها سال کار کنند، وقتی امنیت شغلی شکننده است، وقتی هزینه آموزش، درمان و زندگی به سرعت افزایش می‌یابد، فرزندآوری از یک تصمیم عاطفی به یک محاسبه اقتصادی تبدیل می‌شود. آمار کاهش ازدواج نیز همین واقعیت را تأیید می‌کند؛ تعداد ازدواج‌های ثبت‌شده در کشور در یک سال اخیر کاهش محسوسی داشته است.

به همین دلیل، مسئله جمعیت را نمی‌توان صرفاً با وام ازدواج، تسهیلات فرزندآوری یا تبلیغات رسانه‌ای حل کرد.

هیچ خانواده‌ای با بخشنامه صاحب فرزند نمی‌شود.

تجربه جهانی نشان داده است که مردم زمانی به آینده جمعیتی کشور امیدوار می‌شوند که به آینده اقتصادی خود امیدوار باشند. مسکن، اشتغال پایدار، امنیت روانی، ثبات اقتصادی و امید اجتماعی، مهم‌ترین سیاست‌های جمعیتی جهان هستند؛ حتی اگر در ظاهر نامی از جمعیت در آنها برده نشود.

شاید تلخ‌ترین بخش ماجرا این باشد که بحران جمعیت برخلاف بحران آب، برق یا تورم، سروصدای زیادی ندارد. آرام پیش می‌رود. تیتر اول روزنامه‌ها نمی‌شود. اعتراض خیابانی ایجاد نمی‌کند. اما وقتی اثراتش آشکار شود، دیگر فرصتی برای جبران باقی نمی‌ماند.

امروز ایران ۸۷ میلیون نفر جمعیت دارد؛ اما سؤال واقعی این نیست که چند نفر در کشور زندگی می‌کنند.

سؤال این است که در سال ۱۴۲۰ چند دانش‌آموز پشت نیمکت‌ها خواهند نشست؟ چند جوان وارد بازار کار خواهند شد؟ و چند نفر باید هزینه بازنشستگی یک جامعه سالخورده را تأمین کنند؟

سرنوشت ایران را عدد ۸۷ میلیون تعیین نمی‌کند.

سرنوشت ایران را کودکانی تعیین می‌کنند که دیگر متولد نمی‌شوند.