به گزارش نویدصنعت نیوز، عاطفه علیان- ابراهیم مولابیگی، معاون اکتشاف سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، معتقد است که معدنکاری امروز صرفاً به معنای استخراج نیست، بلکه به تلفیقی از علم، فناوری، سیاست و دیپلماسی نیاز دارد. او در گفت‌وگوی اختصاصی با نویدصنعت‌نیوز به تشریح جایگاه ژئومتالورژی، معدن سبز، ثبات مقررات و همکاری‌های منطقه‌ای پرداخت و از آینده‌ای گفت که می‌تواند برای معادن ایران پایداری و ارزش افزوده بیشتری به همراه داشته باشد.

ژئومتالورژی؛ شناسنامه‌ای برای کانسارها

آقای مولابیگی، امروزه از ژئومتالورژی به عنوان پلی میان اکتشاف و فرآوری نام برده می‌شود. نقش این مدل در سازمان زمین‌شناسی چگونه تعریف شده است؟

مولابیگی: مهندس اکتشاف، کانی‌شناس و مهندس فرآوری در حین مراحل اکتشاف منجر به تهیه یک شناسنامه کامل از کانسار می‌شوند؛ شناسنامه‌ای که در مراحل استخراج و فرآوری نقش نقشه راه را دارد و باعث کاهش هزینه‌های فرآوری کانسنگ و استفاده حداکثری از ذخایر خواهد شد.
مدل‌های ژئومتالورژی برای ایجاد این پیوستگی در دنیا توسعه یافته‌اند. بر اساس این مدل‌ها، ارتباطی میان داده‌های زمین‌شناسی از جمله نوع سنگ، بافت، دگرسانی و کانی‌شناسی با نتایج فرآوری یک کانسار برقرار می‌شود. در سازمان نیز این مدل با ارتباط میان دفتر اکتشاف و فرآوری مواد معدنی دنبال می‌شود.

آیا زیرساختی برای جمع‌آوری و تحلیل این داده‌ها در سازمان فراهم شده است؟

مولابیگی: بله، ما یک پایگاه داده مشترک داریم که تمامی اطلاعات زمین‌شناسی، اکتشافی و متالورژیکی کانسار در آن تجمیع می‌شود. این اطلاعات مبنای طراحی استخراج و احداث واحدهای فرآوری مواد معدنی هستند. همچنین با ارتباطی که بین دفتر فرآوری و صنایع معدنی وجود دارد، مسائل و چالش‌های صنایع مورد تحلیل قرار گرفته و اصلاحات لازم در ارزیابی متالورژیکی کانسارهای مشابه لحاظ می‌شود.

معدن سبز و پایداری محیط زیستی

سازمان زمین‌شناسی چه تدابیری برای کاهش اثرات زیست‌محیطی و همگرایی بهره‌برداری معدنی با حفاظت از طبیعت اندیشیده است؟ آیا مدل‌های بین‌المللی مانند معدن سبز در ایران بومی‌سازی شده‌اند؟

مولابیگی: فناوری بایو و استفاده از میکروارگانیسم‌ها به‌عنوان فرآیندهای دوستدار محیط زیست پذیرفته شده و مطالعات کاربردی آن‌ها در حال گسترش است. به‌کارگیری این تکنولوژی‌ها موجب کاهش مصرف انرژی، کاهش مصرف مواد شیمیایی، کاهش حجم پسماند و کاهش آلودگی خواهد شد.
در دفتر فرآوری، مطالعاتی در زمینه استحصال فلزات با ارزش به‌ویژه از باطله‌های معدنی با استفاده از فناوری‌های بایولیچینگ انجام می‌شود تا راهکارهای استحصال این فلزات با کمترین هزینه و کمترین اثرات زیست‌محیطی بررسی شود.

ثبات مقررات و نقش دولت در کاهش ریسک

یکی از گلایه‌های فعالان معدنی، بی‌ثباتی قوانین است. سازمان چه ابتکاری در این زمینه دارد؟

مولابیگی: با توجه به ریسک بالای اکتشاف، اصولاً شرکت‌های خصوصی در مراحل اولیه اکتشاف یعنی شناسایی و پی‌جویی تمایلی به سرمایه‌گذاری ندارند. بنابراین در این بخش متولیان دولتی و خصولتی همچون سازمان زمین‌شناسی و ایمیدرو نقش‌آفرینی می‌کنند.
هرچه زنجیره به سمت تولید با ارزش افزوده پیش می‌رود، حضور بخش خصوصی پررنگ‌تر می‌شود. سازمان می‌تواند با تولید و ارائه اطلاعات پایه دقیق زمین‌شناسی و اکتشافی، ریسک سرمایه‌گذاری توسط بخش خصوصی را کاهش دهد. علاوه بر این، برای ایجاد مشوق و انگیزه، پهنه‌های حاصل از اکتشاف در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد.

کنسرسیوم‌های معدنی و همکاری‌های منطقه‌ای

آیا سازمان برنامه‌ای برای تشکیل کنسرسیوم‌های معدنی با کشورهای منطقه دارد؟ موانع یا نتایج این همکاری‌ها چگونه بوده است؟

مولابیگی: پروژه‌های معدنی به‌ویژه در مراحل اکتشاف و احداث واحدهای فرآوری سرمایه‌بر هستند و حضور چند کشور می‌تواند هزینه و ریسک را تقسیم کند. مواد معدنی می‌توانند در یک کشور استخراج، در کشور دیگر فرآوری و در کشور سوم به محصول نهایی تبدیل شوند؛ این روند علاوه بر کاهش هزینه، ارزش افزوده منطقه را افزایش می‌دهد.
کشورهای منطقه همچنین می‌توانند تجربه‌ها، تکنولوژی‌های اکتشاف و فرآوری، کنترل کیفی، ظرفیت‌های زیرساختی، منابع معدنی و آزمایشگاه‌های خود را به اشتراک بگذارند. این کار سبب صرفه‌جویی هزینه‌ها، تسریع پروژه‌ها و حتی کاهش تنش‌های منطقه‌ای می‌شود.
بطور کلی سازمان زمین‌شناسی در دو سه دهه گذشته تجارب خوبی در کشورهای مختلف از جمله آفریقا، آمریکای جنوبی و همسایگان ایران داشته است. از ایجاد پایگاه داده‌های علوم زمین در ونزوئلا و کشورهای عضو اکو، آموزش کارشناسان این کشورها، اکتشاف در ونزوئلا، سودان و نیجر تا تفاهم‌نامه همکاری در فرآوری شورابه اویونی بولیوی. با این حال در سال‌های اخیر به دلیل تحریم‌های ظالمانه، بسیاری از کشورها به دلیل ترس از تبعات منفی، تمایلی به همکاری نشان نمی‌دهند.

سخن آخر

از خلال این گفت‌وگو روشن می‌شود که آینده معدنکاری ایران تنها با «استخراج» تعریف نمی‌شود، بلکه به یک منظومه پیچیده و هوشمند از دانش، فناوری، سیاست و همکاری‌های فرامرزی نیاز دارد. ژئومتالورژی به سازمان امکان می‌دهد تا برای هر کانسار یک شناسنامه دقیق تهیه کند و با کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری، استفاده حداکثری از ذخایر را ممکن سازد. در کنار آن، حرکت به سمت معدن سبز و بهره‌گیری از فناوری‌های زیستی نشان می‌دهد که توسعه معدنی می‌تواند با حفاظت محیط زیست در یک مسیر هم‌افزا قرار گیرد.

در بعد اقتصادی و سیاسی، سازمان با تولید داده‌های پایه زمین‌شناسی و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، بستر حضور بخش خصوصی را فراهم می‌کند؛ حضوری که بدون ثبات مقررات و سیاست‌گذاری پایدار هرگز به نتیجه نخواهد رسید. و در سطح منطقه‌ای، تجربه‌های گذشته ایران در تشکیل کنسرسیوم‌ها و پروژه‌های مشترک ثابت می‌کند که دیپلماسی معدنی می‌تواند ابزاری قدرتمند برای تقسیم هزینه‌ها، افزایش منافع مشترک و حتی کاهش تنش‌های سیاسی باشد؛ هرچند تحریم‌ها امروز مانعی جدی بر سر این مسیر هستند.

به‌طور کلی، تصویری که از سخنان ابراهیم مولابیگی برمی‌آید، آینده‌ای است که در آن معادن ایران نه تنها به موتور محرک اقتصاد، بلکه به الگویی برای توسعه پایدار، حفاظت از محیط زیست و همگرایی منطقه‌ای بدل می‌شوند. آینده‌ای که اگرچه دشوار و پرچالش است، اما در پرتو ترکیب هوشمندانه علم و سیاست، قابل دسترس خواهد بود.