اصفهان چگونه توانسته در میانه فلات خشک ایران، هزاران سال زیست‌پذیر، سرسبز و باشکوه باقی بماند؟ پاسخ در دل رودی نهفته است که از کوه‌های زاگرس جاری شد، جان به خاک داد و شهری ساخت که امروز یکی از نمادهای پر افتخار تاریخ و تمدن ایران است. زاینده‌رود، تنها یک رود نیست؛ حافظ میراث، معیشت و معنای زندگی در سرزمینی است که بدون آن، فروخواهد نشست.

به گزارش نویدصنعت نیوز_ عاطفه علیان؛در قرن پنجم هجری، ناصرخسرو در سفرنامه خود از شهری نوشت که بر هامون نهاده شده، هوایی خوش دارد و در آن هرجا ده گز زمین را حفر کنی، آبی سرد بیرون می‌زند. شهری که در آن جوی‌های روان، نشانه زندگی بودند. اصفهان، همان شهر است. هنوز هم هست. اما حالا در کشاکش حیات و خشکی، میان گذشته‌ای زرین و آینده‌ای مبهم، ایستاده است.
در دل فلات مرکزی ایران، اصفهان هزاران سال است که جان دارد؛ نه به لطف بارندگی، نه با تکیه بر جنگل و دریا، بلکه با زاینده‌رود. رودی که از کوهرنگ در ارتفاعات زاگرس سر برمی‌آورد و تا تالاب گاوخونی در بیش از ۴۰۰ کیلومتر جاری می‌شود. همین رود بود که بر بستری خشک، خاکی حاصلخیز آفرید و زمینه سکونت، کشاورزی، هنر و اندیشه را فراهم کرد.
زاینده‌رود فقط آب نیست؛ موتور تمدن‌سازی است. مادی‌ها –جوی‌های منشعب از رودخانه– در سراسر شهر به طول بیش از ۳۰۰ کیلومتر کشیده شدند تا زندگی را در گوشه‌گوشه اصفهان جاری کنند. نظام آبرسانی سنتی که نه فقط برای کشاورزی، بلکه برای معماری، باغ‌آرایی، و حتی نظام اجتماعی شهر، نقشی حیاتی داشت.
وجود بیش از شش هزار اثر تاریخی ثبت شده ملی و سه اثر ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو گواه آن است که اصفهان در طول تاریخ نه فقط زیست‌پذیر، که شکوفا بوده است. اما راز این شکوفایی، در سایه درختان و سنگ‌فرش میدان‌ها نیست؛ در جریان آرام زاینده‌رود نهفته است.
اصفهان، برخلاف بیشتر نقاط ایران مرکزی، همواره توانسته است به دلیل دسترسی به منابع آب سطحی و زیرزمینیِ حاصل از زاینده‌رود، قطب کشاورزی باشد. خاک حاصل‌خیز، نظام‌های هوشمند آبیاری، و حضور کشاورزان دانا و پرتلاش، این شهر را به الگویی از بهره‌وری کشاورزی بدل کرده بود. استان اصفهان تنها سه درصد اراضی کشاورزی کشور را در اختیار داشت، اما شش درصد محصولات کشاورزی ایران را تولید می‌کرد. این ارقام، روایتگر پیوندی عمیق میان زمین، آب و مردم است.
اما آنچه زمانی مایه حیات شهر بود، حالا نفس‌هایش به شماره افتاده. در سال‌های اخیر، با کاهش جریان زاینده‌رود و افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی، سطح زیر کشت به کمتر از نصف کاهش یافته است. قنات‌ها و مادی‌ها خشک شده‌اند، باغ‌ها به بیابان بدل گشته‌اند و گرد و غبار جای هوای لطیف را گرفته است. شرق اصفهان که روزگاری نوار سبزی در دل کویر بود، حالا در حال بدل شدن به کانون تولید ریزگرد است. فرونشست زمین و ترک‌های خطرناک در ابنیه تاریخی و مدارس، چهره‌ای از فاجعه‌ای خاموش است که به‌تدریج بروز کرده و اکنون در حال فوران است.
اما ماجرا تنها به مخاطرات زیست‌محیطی ختم نمی‌شود. آنچه امروز در خطر است، یک سبک زندگی است؛ میراثی هزاران ساله که با حذف کشاورزی و خشکیدن رودخانه، از میان خواهد رفت. آنچه از بین می‌رود، فقط نخلستان یا مزرعه نیست؛ ساختار اجتماعی، فرهنگی و حتی امنیت ملی است که ترک می‌خورد. معیشت صدها هزار خانوار کشاورز، امنیت غذایی مردم و زیست‌پذیری یک شهر بزرگ در گرو زنده‌ماندن این رود است.
در این میان، قانون نیز بر حفظ این حق تاریخی صحه می‌گذارد. از طومار شیخ بهایی در عصر صفوی تا قوانین مدنی، مصوبات دولت، شورای عالی آب، و نظر فقهای شورای نگهبان، همگی تأکید دارند که حق‌آبه کشاورزان باید حفظ شود و هرگونه تصرف یا انتقال آن بدون رضایت صاحبان حق، مغایر قانون و شرع است.
زاینده‌رود ریشه‌ای است که اگر قطع شود، تنه‌ درخت تمدن اصفهان خواهد خشکید. گردشگری، صنعت و توسعه پایدار همه وابسته به بستری زنده و سالم‌اند. نمی‌توان در شهری آلوده، گرم، بی‌سایه و بی‌روح، میزبان گردشگران بود یا امید به آینده‌ای درخشان داشت.
اصفهان را باید با ریشه‌هایش حفظ کرد. و آن ریشه‌ها، در دل خاک حاصلخیز دشت، در میان مادی‌ها و قنات‌ها، و در جریان آرام زاینده‌رود جاری‌اند. رود را که از این شهر بگیری، روحش را گرفته‌ای. و شهری بی‌روح، هرچقدر هم زیبا، فقط یک قاب خالی از خاطره است.

زاینده‌رود باید جاری بماند، تا اصفهان بماند.