یادداشت مدیرمسئول، عاطفه علیان

صنعت فولاد ایران در سال ۲۰۲۵ با چالش‌های عمیق و ساختاری مواجه است که اگرچه ظرفیت‌های قابل توجهی دارد، اما به واسطه محدودیت‌های جدی در تامین آب و برق، چشم‌انداز تولید آن تحت فشار جدی قرار گرفته است. آمار رسمی انجمن جهانی فولاد نشان می‌دهد تولید فولاد ایران در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ با کاهش ۱۰.۳ درصدی نسبت به سال قبل به ۱۵.۶ میلیون تن رسیده است و ایران پس از مدت کوتاهی که به رتبه نهم جهانی صعود کرد، مجدداً به جایگاه دهم بازگشته است.

بحران برق؛ گلوگاه غیرقابل اغماض

یکی از اصلی‌ترین موانع پیش روی صنعت فولاد ایران، کمبود جدی برق است. با توجه به محدودیت‌های زیرساختی شبکه برق کشور و افزایش تقاضا در سایر بخش‌های اقتصاد، صنایع فولادی در بسیاری از مواقع با قطع یا کاهش فشار برق مواجه می‌شوند. این مسئله به خصوص در فصل تابستان تشدید می‌شود و موجب توقف مکرر خطوط تولید یا کاهش ظرفیت عملیاتی کارخانه‌ها شده است.

عدم امکان تامین پایدار برق باعث شده تولید فولاد در ماه ژوئن ۲۰۲۵، نسبت به ژوئن ۲۰۲۴، بیش از ۱۵ درصد کاهش یابد. این وضعیت، نشان‌دهنده یک بحران جدی است که به راحتی قابل رفع نیست مگر با تغییرات بنیادی در سیاست‌گذاری انرژی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها.

چالش کم‌آبی؛ محدودیتی مزمن و تأثیرگذار

بحران آب در مناطق صنعتی ایران، به ویژه در استان‌های دارای مجتمع‌های بزرگ فولادسازی، یکی دیگر از مشکلات حیاتی است. صنعت فولاد به آب فراوان برای خنک‌کاری و فرآیندهای تولید نیاز دارد. کاهش منابع آبی و رقابت شدید با بخش‌های کشاورزی و شهری، فشار مضاعفی بر این صنعت وارد کرده است.

کمبود آب نه تنها بهره‌وری تولید را کاهش داده بلکه افزایش هزینه‌های عملیاتی و احتمال تعطیلی‌های موقت واحدها را به دنبال داشته است. در نتیجه، بدون برنامه‌ریزی دقیق مدیریت منابع آبی، نمی‌توان انتظار بهبود محسوس در ظرفیت تولید داشت.

تاثیر تحریم‌ها و موانع لجستیکی

علاوه بر محدودیت‌های داخلی، تحریم‌ها همچنان دسترسی به فناوری‌های نوین، تامین مواد اولیه با کیفیت و بازارهای صادراتی را دشوار کرده‌اند. مشکلات مالی و بانکی باعث افزایش هزینه‌های تامین تجهیزات و قطعات یدکی و همچنین صادرات شده است که این موارد در کنار محدودیت‌های انرژی و آب، صنعت فولاد را در تنگنا قرار داده‌اند.

وضعیت بهره‌وری و فناوری

فناوری غالب فولادسازی ایران، کوره بلند و فرآیندهای سنتی است که مصرف انرژی و آب بالایی دارد. بهره‌وری پایین و فرسودگی تجهیزات باعث شده است بسیاری از کارخانه‌ها کمتر از ظرفیت اسمی فعالیت کنند. بدون ارتقای فناوری و بهره‌گیری از روش‌های کم‌مصرف‌تر و سازگار با محیط زیست، تداوم تولید در سطح مطلوب، دشوار خواهد بود.

چشم‌انداز واقع‌بینانه و راهکارها

با توجه به محدودیت‌های شدید تامین انرژی و آب، باید پذیرفت که رشد سریع تولید فولاد در کوتاه‌مدت دشوار است. برای حفظ جایگاه موجود و جلوگیری از افت بیشتر، ضروری است که:

پروژه‌های بهبود بهره‌وری انرژی و مدیریت منابع آب در اولویت قرار گیرند؛

سرمایه‌گذاری در فناوری‌های فولادسازی کم‌مصرف و جایگزین مانند DRI-EAF به شدت افزایش یابد؛

توسعه نیروگاه‌های اختصاصی و تجدیدپذیر برای تامین پایدار برق واحدهای فولادی دنبال شود؛

اصلاحات ساختاری در مدیریت و بهره‌برداری خطوط تولید اجرا شود؛

سیاست‌های تسهیل واردات مواد اولیه و قطعات و رفع موانع صادراتی تقویت گردد.

نتیجه‌گیری

وضعیت صنعت فولاد ایران در ۲۰۲۵ تصویر روشنی از محدودیت‌های زیربنایی کشور در تامین منابع حیاتی انرژی و آب ارائه می‌دهد. بدون اصلاحات بنیادی و سرمایه‌گذاری‌های هدفمند در زیرساخت‌ها و فناوری، تولید فولاد کشور با افت بیشتر و از دست دادن جایگاه در بازار جهانی مواجه خواهد شد. نگاه واقع‌بینانه به بحران‌های موجود و تصمیم‌گیری‌های عاجل، تنها راه نجات و تثبیت این صنعت راهبردی است.

عاطفه علیان
مدیرمسئول