یادداشت

عاطفه علیان_ نویدصنعت نیوز

اصفهان این روزها شبیه شهری است که سه دست ناپیدا گلوگاهش را گرفته‌اند؛ آلودگی هوا، بحران آب و فرونشست خاک. این سه بحران هم‌زمان، نه‌فقط زیست‌پذیری شهر را تهدید می‌کنند، بلکه آینده اقتصادی و اجتماعی آن را هم در وضعیت نامطمئن قرار داده‌اند.

حمیدرضا صفوی، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان، بُرش علمی و هشداردهنده در این خصوص دارد؛ و از سوی دیگر، امیر کشانی، رئیس اتاق بازرگانی اصفهان، از زاویه‌ای سیاسی–اقتصادی نکته‌ای بیان کرد: «رئیس‌جمهور به اصفهان نیامد، چون برای این شهر برنامه‌ای ندارد.»

صفوی، با عدد و سند، نقطه شروع بحران را نظام تخصیص آب دانست؛ نظامی که به‌گفته او نه با نیاز جمعیتی اصفهان سازگار است و نه با ظرفیت طبیعی حوضه. او تأکید کرد که نمی‌توان تنها از مردم خواست صرفه‌جویی کنند، وقتی حجم اتلاف در برخی استان‌ها چند برابر است. مسئله، اصلاح ساختار است؛ نه تکرار توصیه‌های کلی.

او سپس به توسعه باغ‌ها و ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه در ارتفاعات غرب اشاره کرد؛ مناطقی که با آب ارزان و زمین ارزان، به کانون فعالیت‌هایی تبدیل شده‌اند که نه آورده اقتصادی دارند و نه پایدارند، اما بارشان بر دوش تالاب گاوخونی افتاده است. تالابی که امروز به کانون فعال ریزگرد تبدیل شده و اثراتش در بیماری‌های تنفسی و کاهش کیفیت هوا محسوس است.

صفوی بخش نگران‌کننده دیگری را هم باز کرد: مصرف آب در نیروگاه‌ها. به گفته او تنها یکی از نیروگاه‌های غرب اصفهان سالانه ۱۸ میلیون مترمکعب آب مصرف می‌کند. او با یک مثال ساده، فاصله میان تصور مردم و واقعیت را توضیح داد: «هر لامپ ۱۰۰ وات که روشن می‌کنیم، نیروگاه یک لیوان آب مصرف می‌کند.» انرژی، بی‌آنکه دیده شود، بخشی از بحران آب است.

در ادامه تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که اصفهان نسبت به دهه‌های گذشته بخش قابل‌توجهی از پوشش گیاهی خود را از دست داده است. افت سطح آب زیرزمینی در برخی نقاط به ۶۰ تا ۱۰۰ متر رسیده و فرونشست زمین در دشت مهیار و مناطق شرقی، چهره شهر را تهدید می‌کند. درختان در برابر یک باد ساده می‌شکنند؛ خاک، رطوبت و توان خود را از دست داده است.

صفوی سخنانش را با اشاره به طرح جامع «اصفهان ۱۴۲۰» جمع‌بندی کرد؛ طرحی که قرار است مسیر آینده شهر را بازتعریف کند. اما تأکید کرد که این طرح تنها زمانی معنا دارد که از دخالت‌های سیاسی و فشار ذی‌نفعان در امان بماند.

در این میان، امیر کشانی حرفی زد؛ حرفی صریح و بی‌حاشیه. او گفت: «رئیس‌جمهور به اصفهان نیامد، چون برای این شهر برنامه‌ای ندارد.» کشانی با این جمله در واقع به خلأ سیاست‌گذاری ملی برای بحران‌های اصفهان اشاره کرد. از نگاه او، بحران اصفهان فقط بحران محیط‌زیست نیست؛ بحران تصمیم‌گیری است. شهری که بی‌برنامه رها شود، هم سرمایه‌اش مهاجرت می‌کند، هم کیفیت زندگی‌اش سقوط می‌کند.

اصفهان در تنگناست. نه یک تنگنای ساده، بلکه تنگنای چهار سویه—هوا، آب، خاک و سیاست. اگر اراده‌ای جدی برای تدوین برنامه‌ای روشن شکل نگیرد، این تنگنا نه‌فقط شهر را خسته می‌کند، بلکه مسیر آینده آن را هم تغییر می‌دهد.

ادامه این بحث، به سراغ مسئله اقتصادی و اجتماعی‌شدن بحران‌ها خواهد رفت؛ جایی که اصفهان ممکن است با مهاجرت سرمایه، کاهش جمعیت و از دست‌رفتن جایگاه تاریخی‌اش روبه‌رو شود.