عاطفه علیان

بعضی وداع‌ها شبیه پایان نیستند.

تابوت بر دوش مردم حرکت می‌کند، اشک‌ها جاری است، صداها می‌شکند، دست‌ها برای آخرین بار به سوی آسمان بلند می‌شود؛ اما در دل این همه اندوه، چیزی متولد می‌شود که از مرگ بزرگ‌تر است. گویی در میان ازدحام سوگواران، کسی آرام در گوش تاریخ زمزمه می‌کند: «راه تمام نشده است.»

این روزها که ملت در سوگ امام شهید نشسته است، بیش از هر سخنرانی و تحلیل و روایت، یک جمله در ذهن‌ها تکرار می‌شود؛ آخرین سفارش او، یک آیه بود:

«أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَىٰ وَفُرَادَىٰ»

برای خدا برخیزید؛ دوتا دوتا یا یک‌به‌یک.

شاید در نگاه نخست، این تنها یک آیه باشد؛ اما برای آنان که عمر خود را در میدان ایمان و مسئولیت گذرانده‌اند، این آیه یک مکتب کامل است. گویی مردی که سال‌ها با زبان عمل سخن گفته بود، در واپسین لحظات نیز همه آنچه را باور داشت در یک جمله خلاصه کرد.

برای خدا برخیزید.

نه برای نام.

نه برای قدرت.

نه برای انتقام.

نه برای دیده شدن.

برای خدا.

و این دقیقاً همان چیزی است که جهان امروز بیش از هر زمان دیگری از آن فاصله گرفته است.

ما در عصری زندگی می‌کنیم که ارزش انسان را با میزان ثروتش می‌سنجند؛ حقیقت را با قدرت رسانه تعریف می‌کنند و اخلاق را تا جایی محترم می‌دانند که مزاحم منافع نباشد. در چنین جهانی، بسیاری از مردم نه زیر چکمه سربازان، بلکه زیر چرخ‌های بی‌رحم نظام‌های اقتصادی، جنگ‌های رسانه‌ای، تحریم‌ها، تبعیض‌ها و بازی‌های قدرت خرد می‌شوند.

در چنین زمانه‌ای، «قیام لله» فقط یک توصیه اخلاقی نیست؛ یک ضرورت تاریخی است.

امام شهید، در آخرین پیام خود از لشکرها سخن نگفت. از قدرت‌های بزرگ نگفت. از امکانات و تجهیزات نگفت. از انسان گفت.

از همان انسانی که ممکن است روزی در اتاقی کوچک، در شهری دورافتاده یا در میان تنهایی خود، احساس کند هیچ تأثیری بر جهان ندارد.

اما قرآن از همان نقطه آغاز می‌کند.

«فرادی.»

تنها.

این کلمه، قلب تپنده آیه است.

یعنی اگر همه رفتند، تو بمان.

اگر همه سکوت کردند، تو سخن بگو.

اگر همه نشستند، تو برخیز.

بزرگ‌ترین فریب تاریخ این بوده است که انسان‌ها را متقاعد کند برای اثرگذاری باید ابتدا اکثریت شوند. در حالی که تقریباً همه تحولات بزرگ جهان از یک انسان آغاز شده است؛ از یک وجدان بیدار که حاضر نشده حقیقت را بفروشد.

پس از «فرادی»، قرآن از «مثنی» سخن می‌گوید.

دونفر.

نه یک ملت.

نه یک ارتش.

فقط دو انسان که به یک حقیقت ایمان آورده‌اند.

این یعنی برای آغاز یک راه، همیشه به جمعیت نیاز نیست. کافی است چند دل به یک مقصد گره بخورند. تاریخ بارها نشان داده است که قدرت ایمان، پیش از آنکه در تعداد افراد باشد، در کیفیت باورهاست.

و آن‌گاه که این باور از دل‌های معدود عبور می‌کند و به قلب یک ملت می‌رسد، صحنه‌ای شکل می‌گیرد که این روزها در خیابان‌ها می‌بینیم؛ ملتی که اشک می‌ریزد اما فرو نمی‌ریزد.

این شاید مهم‌ترین پیام روزهای اخیر باشد.

دشمنان هر ملت معمولاً روی خستگی مردم حساب می‌کنند. روی ترس آنان. روی ناامیدی‌شان. تصور می‌کنند داغ‌های بزرگ می‌تواند اراده‌های بزرگ را نیز دفن کند.

اما تاریخ ملت‌های مؤمن داستان دیگری دارد.

آنان گریه می‌کنند؛ زیرا انسان‌اند.

عزیز از دست می‌دهند؛ زیرا زندگی میدان امتحان است.

داغ می‌بینند؛ زیرا مسیر حقیقت همیشه آسان نبوده است.

اما تسلیم نمی‌شوند.

اشک در فرهنگ ایمان، نقطه پایان نیست.

آغاز عهدی تازه است.

به همین دلیل است که این روزها هر قطره اشک، بیشتر از آنکه نشانه شکست باشد، نشانه وفاداری است. مردمی که آمده‌اند تا بگویند فقدان یک انسان، هرچقدر بزرگ، نمی‌تواند آرمان‌های او را به خاک بسپارد.

و اینجاست که وداع، معنایی تازه پیدا می‌کند.

وداع با امام شهید، فقط وداع با یک فرد نیست.

وداع با یک نسل از مجاهدت‌ها، آرزوها، ایستادگی‌ها و خاطرات مشترک نیز نیست.

بلکه لحظه تحویل یک پرچم است.

پرچمی که از دستان یک مرد عبور می‌کند و بر دوش یک ملت می‌نشیند.

شاید به همین دلیل باشد که آخرین سفارش او درباره پیروزی نبود.

درباره آینده نبود.

درباره نتیجه نبود.

درباره «برخاستن» بود.

زیرا خداوند هرگز از انسان نخواسته است که نتیجه تاریخ را تضمین کند. از او خواسته است که در سمت درست تاریخ بایستد.

مسئولیت ما پیروز شدن نیست.

مسئولیت ما برخاستن است.

اگر تنها باشیم؛ فرادی.

اگر دو نفر باشیم؛ مثنی.

و اگر یک ملت باشیم؛ چنان استوار که جهان بداند ایمان را نمی‌توان با ترور، تحریم، تهدید یا جنگ از میان برد.

امروز که نام امام شهید بر زبان‌ها جاری است، شاید بهترین ادای احترام به او، تکرار نامش نباشد؛ بلکه فهمیدن آخرین پیامش باشد.

پیامی که از میان اشک‌های وداع برخاست و به گوش تاریخ رسید:

برای خدا برخیزید.

اگر تنها ماندید، برخیزید.

اگر همراه یافتید، برخیزید.

اگر خسته شدید، برخیزید.

اگر دنیا علیه شما ایستاد، باز هم برخیزید.

زیرا ملت‌ها نه در روزهای آرامش، بلکه در لحظه‌های دشوار شناخته می‌شوند.

و شاید سال‌ها بعد، وقتی تاریخ این روزها را روایت می‌کند، از اشک‌های یک ملت خواهد نوشت؛ اما بیش از آن، از ملتی خواهد نوشت که در اوج اندوه، آخرین سفارش امام شهیدش را فراموش نکرد:

«أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَىٰ وَفُرَادَىٰ»

برای خدا برخیزید؛ یک‌به‌یک یا با یکدیگر.