نویدصنعت نیوز_ در حالی که آمارها از بهبود نسبی وضعیت بارش‌ها و ورود به دوره ترسالی حکایت دارند، خروجی جلسات سیاست‌گذاری آب در اصفهان همچنان بر مدار «توزیع قطره‌چکانی» و «مدیریتِ روزمرگی» می‌چرخد. بر اساس تصمیم اخیر در نشست مشترک صنف کشاورزی و مسئولان شرکت میرآب، مقرر شده است که از ۱۷ اردیبهشت‌ماه، آب زاینده‌رود برای یک هفته در غرب و سپس به مدت ۹۰ روز در کانال‌های شرق اصفهان جاری شود. در نگاه نخست، این خبری خوش برای کشاورزانِ رنج‌دیده منطقه است، اما در نگاهی عمیق‌تر، این تصمیم پرده از یک تراژدی مدیریتی برمی‌دارد: «تبدیل زاینده‌رود از یک رودخانه حیات‌بخش به یک کانالِ صِرف برای انتقال آب.»

بحران زاینده‌رود مدت‌هاست که از سطحِ «کم‌بارشی» عبور کرده و به سطحِ «بحرانِ نگاه» رسیده است. وقتی در سالِ ترسالی، آبی که باید در بستر طبیعی رودخانه جریان یابد تا ریه‌های خشکِ گاوخونی را تازه کند و سفره‌های زیرزمینیِ تشنه را سیراب سازد، مستقیماً به لوله‌ها و کانال‌های سیمانی هدایت می‌شود، یعنی ما هنوز رودخانه را به عنوان یک «موجود زنده» به رسمیت نشناخته‌ایم. در این مدل مدیریتی، زاینده‌رود تنها زمانی ارزش دارد که بتوان آن را «تقسیم» کرد؛ گویی رودخانه چیزی جز مجموعه‌ای از مترمکعب‌ها نیست که باید بین ذی‌نفعان مختلف توزیع شود.

فاجعه اصلی در همین نکته نهفته است: مدیریت ترسالی با منطق خشکسالی. مدیریت پایدار منابع آب ایجاب می‌کند که در سال‌های پُرباران، اولویت نخست با ترمیم زخم‌های عمیق اکوسیستم باشد. بازگشت جریان دائمی به بستر رودخانه، جلوگیری از پیشروی فرونشست زمین که ستون‌های تمدن اصفهان را می‌لرزاند و احیای تالاب گاوخونی برای جلوگیری از طوفان‌های نمکی، باید در صدر برنامه‌ها باشد. اما تصمیمِ «۹۰ روز آب برای کشت و صفر روز برای رودخانه»، عملاً حق‌آبه محیط‌زیست را به انتهای صف رانده است.

از سوی دیگر، این نوع رهاسازی‌های مقطعی، حتی به سود بلندمدت کشاورزان هم نیست. وقتی کشاورز بداند آب تنها ۹۰ روز در کانال‌هاست، دوباره به سمت کشت‌های پرمصرف سوق داده می‌شود، بدون آنکه امنیت معیشتی او در سال‌های آینده تضمین شده باشد. این رویکرد، کشاورزان را به «حیاتِ وابسته به شیرِ فلکه» عادت می‌دهد، به جای آنکه با اصلاح الگوی کشت و مدیریتِ یکپارچه حوضه، آن‌ها را به ذی‌نفعانِ یک رودخانه دائمی تبدیل کند. واقعیت این است که کشاورز، شهروند و محیط‌زیست، همگی در یک کشتی نشسته‌اند؛ اگر رودخانه بمیرد، نه کشاورزی پایدار می‌ماند و نه شهری برای زندگی.

در نهایت باید پرسید: اگر در سال ترسالی هم قرار نیست زاینده‌رود در بستر اصلی خود جاری بماند و تا انتهای مسیر (تالاب) پیش برود، پس دقیقاً چه زمانی قرار است حق حیات این شریان تاریخی ادا شود؟ تصمیماتِ پشت درهای بسته که صرفاً به دنبال مسکن‌های کوتاه‌مدت برای آرام کردن تنش‌ها هستند، شاید امروز را به فردا برسانند، اما اصفهان را به سمت آینده‌ای تاریک و غبارآلود هدایت می‌کنند. زاینده‌رود برای زنده ماندن به «جریان پیوسته» نیاز دارد، نه به «تزریق‌های مقطعی». زمان آن رسیده است که بپذیریم حیاتِ کانالی، احیای زاینده‌رود نیست؛ بلکه تداومِ همان مرگ تدریجی در لباسی جدید است.