یادداشت | عاطفه علیان

یکی از بحث‌های همیشگی در اقتصاد ایران، موضوع «برق ارزان صنایع» است. بسیاری بر این باورند که صنایع بزرگ، به‌ویژه فولاد، برق را با نرخی بسیار پایین دریافت می‌کنند و همین موضوع به آنها مزیت رقابتی داده است. اما بررسی داده‌های رسمی و اظهارات مقامات وزارت صمت نشان می‌دهد تصویر واقعی بسیار متفاوت است: صنایع ایران نه تنها برق ارزان دریافت نمی‌کنند، بلکه به دلیل محدودیت‌های شدید، انرژی را با هزینه‌ای نزدیک به نرخ جهانی و حتی بالاتر مصرف می‌کنند.

سعید شجاعی، معاون برنامه‌ریزی وزیر صمت، اعلام کرده است که نرخ برق صنایع در ایران بسته به نوع و میزان مصرف میان ۱.۱۲ تا ۶.۹ سنت بر کیلووات‌ساعت متغیر است. میانگین این نرخ برای کل صنایع حدود ۴ سنت و برای فولاد تا ۶.۹ سنت می‌رسد. در مقایسه، میانگین قیمت برق در منطقه ۷.۸ سنت است؛ یعنی فاصله چندانی میان ایران و کشورهای همسایه وجود ندارد و فولاد ایران برق را تقریباً به قیمت جهانی مصرف می‌کند.

اما مشکل اصلی قیمت اسمی نیست، بلکه محدودیت شدید دسترسی به انرژی است. فولاد تنها ۷ درصد از برق کشور را مصرف می‌کند، اما بیش از ۶۰ درصد محدودیت‌ها متوجه این صنعت شده است. در سال ۱۴۰۳، فولادسازان تنها در یک ماه امکان بهره‌برداری کامل از برق و گاز را داشتند و در نیمه دوم سال با قطعی همزمان هر دو حامل انرژی مواجه بودند. محدودیت‌های مکرر تولید، افزایش مصرف ویژه انرژی و هزینه‌های جانبی، بهای تمام‌شده برق را به سطحی نزدیک به نرخ صادراتی می‌رساند.

نتیجه روشن است: برخلاف افسانه برق ارزان، فولاد ایران با هزینه‌ای بالا و محدودیت‌های شدید انرژی مواجه است. ناترازی برق و گاز نه تنها توان رقابتی این صنعت را کاهش داده، بلکه میلیاردها دلار زیان اقتصادی در سال‌های اخیر تحمیل کرده است. اگر صنایع ایران بخواهند در بازار جهانی بمانند و نقش پیشران صادرات غیرنفتی را ایفا کنند، راهی جز رفع ریشه‌ای ناترازی انرژی و تضمین دسترسی پایدار به برق وجود ندارد.