به گزارش نویدصنعت نیوز؛ در تیتر گزارش ۲۵ آبان ۱۴۰۵ نیویورکتایمز، جنگ «شاید» توضیح دهد چرا ایران سدهایی ساخته که دلیل روشنی برای ساختشان در کار نبوده است. واژه «شاید» احتیاط روزنامه را درباره پاسخ نشان میدهد. پرسش اما یک پیشفرض دارد. از کجا میدانیم دلیل ساخت این سدها روشن نبوده است؟ سدی که امروز آب وعدهدادهشده را به مزرعه نمیرساند، ممکن است روزی دقیقاً با همین وعده بودجه گرفته باشد. برای فهمیدن علت ساختش باید دید چه کسی آن وعده را داد و تصمیمگیران چرا آن را پذیرفتند. یک سال پیش از انتشار گزارش، صنم ماحوزی، یکی از نویسندگان آن، و نیما شکری، پژوهشگری که نقشه سدها را تهیه کرده بود، خودشان توضیحی برای گسترش سدسازی در ایران نوشته بودند. آنها در نوامبر ۲۰۲۵ در «کانورسیشن» توضیح دادند که سیاستگذاران با سدسازی به دنبال خودکفایی در غذا و انرژی بودند و این سیاست به خشکیدن شماری از تالابها و دریاچهها کمک کرد. یک طرح میتواند با هدفی روشن تصویب شود و خسارتی سنگین به بار آورد. اگر نیاز نظامی نیز در تصویب شماری از این طرحها سهم داشته، از کدام شاهد میتوان سهم آن را تشخیص داد؟
از محل مصرف آب تا علت ساخت سد
شکری و همکارانش دستکم ۵۳۳ سد را ثبت کرده بودند. آنچه توجه او را جلب کرد، شباهت نقشه سدها به نقشه حملات آمریکا و اسرائیل به مراکز مشکوک موشکی بود. عدد ۵۳۳ شمار سدهای ثبتشده است. روزنامه نمیگوید چند سد را نزدیک محل حمله شمرده یا پس از در نظر گرفتن جغرافیای کوهستانی ایران چه مقدار از شباهت باقی میماند. کاوه مدنی در نقد خود در «فوربز» به همین نکته اشاره کرد. وقتی رودخانه، جنس بستر و شکل دره گزینههای ساخت سد را محدود میکنند، دو طرح با هدفهای مستقل هم ممکن است در یک محدوده اجرا شوند.
به روایت نیویورکتایمز، هفت کارشناس آب و امور نظامی دسترسی پایدار به آب و برق را برای انتخاب محل یک مرکز نظامی مزیت دانستند. از این گفته میتوان فهمید چرا مصرفکنندهای تازه ممکن است زمینی نزدیک یک سد موجود را انتخاب کند. فرضیه ابتدای گزارش درباره تصمیم دیگری است. آیا وقتی اعتبار ساخت سد را تصویب کردند، آن مصرفکننده در محاسبات جایی داشت؟
روزنامه برای فرضیه خود نمونهای هم میآورد. امیر آقاکوچک، پژوهشگر آب، درباره یک طرح انتقال آب میگوید گزارشهای پس از حملات او را به نقش احتمالی ملاحظات نظامی مشکوک کرد. روایت او روشن میکند این ظن چه زمانی شکل گرفت. برای پی بردن به آنچه سالها پیش در زمان تصویب طرح گذشت، هنوز جای یک شاهد خالی است. تغییر ثبتشدهای در تخصیص آب یا روایت کسی که در تصمیمگیری حضور داشت، میتوانست این فاصله را پر کند.
در ارزیابی بهمن ۱۳۳۸ بانک جهانی از طرح چندمنظوره دز، اختلاف بر سر ۱۱۰ هزار هکتار زمین کشاورزی ثبت شده است. قرار بود شبکه آبیاری در این وسعت گسترش یابد. ارزیابان برآورد کردند که حتی در شرایط مساعد، سرمایهگذاری در بخش آبیاری پس از ۱۰ تا ۱۵ سال بازدهی اندکی خواهد داشت. دولت طرح را تعدیل کرد. در برنامهای که مبنای وام قرار گرفت، ابتدا حدود ۲۰ هزار هکتار برای آبیاری آزمایشی در نظر گرفتند. گسترش شبکه به نتیجه همین مرحله بستگی داشت.
قانون اخذ وام سد دز، مصوب ۱۳۳۹، سوی دیگر تصمیم را نشان میدهد. تبصره دوم حقابه بهرهبرداران پیشین را تا میزانی که هنگام تقدیم لایحه استفاده میکردند به رسمیت شناخت. از کنار هم گذاشتن این دو سند میفهمیم وامدهنده بر سر چه چیزی تردید داشت، تردیدش کدام بخش طرح را تغییر داد و قانونگذار نسبت به کدام مصرفکنندگان تعهد داشت. برای دانستن اینکه بعدها واقعاً چقدر آب به دست آنها رسید، باید سراغ اسناد بهرهبرداری رفت. درباره هر سد دیگری هم انگیزههای اعلامشده و اعلامنشده را باید در شواهد مربوط به همان سد سنجید.
خود نیویورکتایمز ارتباط برنامه موشکی و طرحهای آبی را در حد فرضیه خواند. سخنگوی روزنامه از دقت نقل دیدگاه هفت کارشناس دفاع کرد و گفت معرفی گزارش مستقل بهعنوان دستاویز خشونت خطرناک است. شکری هم پس از انتشار گفت نزدیکی جغرافیایی علت ساخت سدها را ثابت نمیکند و حمله به آنها را توجیه نمیکند. او یادآور شد که گزارش روزنامه نیز خواستار چنین حملهای نشده است.
در بازنشر فارسی میتوان دید که چگونه همان فرضیه تغییر معنا داد. ایرانوایر در ۲۶ آبان در تیتر خود نوشت «سدهای ایران کاربرد نظامی دارند». در متن همان خبر توضیح داد که این ارتباط اثبات نشده است. برای مردمی که آبشان به سد وابسته است، تفاوت این دو جمله اهمیت دارد. رئیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ در مه ۲۰۲۵، در شرح تجربه این نهاد در مناطق جنگزده، از بیمارستانهایی گفت که با اختلال در آبرسانی تعطیل میشوند.
درباره سدهای ایران پرسشهای سختتری هم میتوان پرسید. چه کسی نیاز آبی را برآورد کرد؟ چه کسی تعهد داد آب به مزرعه یا شهر برسد؟ اگر مصرف دیگری در کار بود، چه کسی آن را وارد طرح کرد و به اتکای کدام سند یا شهادت میتوان نشان داد که در تصمیم نهایی اثر گذاشت؟ گزارش نیویورکتایمز نشان میدهد فرضیه نظامی چطور به ذهن پژوهشگران رسید. بخش هنوز نانوشته داستان، روزی است که تصمیم ساخت سد گرفته شد.
برچسب ها:
دیدگاه مشتریان
دیدگاهشما لغو پاسخ
منتخب سردبیر
نسل Z در جهانی پیچیده و دیجیتالیزه شده بزرگ میشود. والدین با ترکیب همدلی،…
زمان مطالعه 3 دقیقه
به گزارش نویدصنعت نیوز؛ در تیتر گزارش ۲۵ آبان ۱۴۰۵ نیویورکتایمز، جنگ «شاید» توضیح…
زمان مطالعه 4 دقیقه
وحیدا: زایندهرود باید یکم آذر باز شود؛ آبیاری کشت غلات کشاورزان اصفهان نباید به…
زمان مطالعه 2 دقیقه
درخواست قاطع رئیس اتاق اصناف کشاورزی اصفهان برای بازگشایی زایندهرود؛ زمان طلایی کشت پاییزه…
زمان مطالعه یک دقیقه
مدیرکل مدیریت بحران استان اصفهان از ثبت ۲۶۲ میلیمتر بارش در ایستگاه کوهرنگ خبر…
زمان مطالعه 2 دقیقه
در سوگ مدیری از نسل صنعت؛ روایت کارنامهای که با تولید آغاز شد و…
زمان مطالعه 5 دقیقه
به گزارش نویدصنعت نیوز و به نقل از روزنامه صمت، در معدن، زمین معمولاً…
زمان مطالعه 6 دقیقه
عاطفه علیان، به گزارش نویدصنعت نیوز؛ بنزین در ایران فقط یک سوخت نیست؛ آینهای…
زمان مطالعه 6 دقیقه
به گزارش نوید صنعت نیوز و به نقل از صمت – در اقتصاد سیاسی…
زمان مطالعه 5 دقیقه






0