يادداشت مهرداد احمدی؛

ناترازی برق فقط خاموشی نیست؛ بحران در اعماق زمین ریشه دوانده و آینده معادن ایران را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است. از قطعی‌های ناگهانی تا افت تولید و سرمایه‌گریزی، صنعت معدن در سایه بی‌تدبیری‌ها نفس می‌کشد. حالا پرسش این است: چه کسی پاسخگوی خاموشیِ موتور توسعه ایران خواهد بود؟

«معادن» نه در دل زمین، که در تاریکی سیاست انرژی گرفتار شده‌اند.

به گزارش نوید صنعت نیوز؛ وقتی سخن از ناترازی انرژی در ایران می‌شود، اغلب نگاه‌ها به کلان‌شهرها، صنایع فولادی یا مصرف خانگی دوخته می‌شود. اما یکی از بخش‌هایی که به‌شکلی خاموش، قربانی این بی‌تدبیری شده، «معادن» است. جایی که در سکوت تونل‌ها و گردوغبار کارخانه‌های فرآوری، خاموشی‌ها نه فقط چراغ‌ها، بلکه موتور توسعه کشور را خاموش کرده‌اند.

در سال‌هایی که دولت‌ها با وعده توسعه صنعتی، معادن را تشویق به استخراج بیشتر کردند، ناترازی در تولید و مصرف برق نیز بی‌وقفه تعمیق یافت. حالا اما همان معادنی که قرار بود پیشران رشد اقتصادی باشند، با هر قطع برق، بخشی از آینده خود را از دست می‌دهند.

خاموشی در عمق زمین

عباس نیکزاد، کارشناس ارشد حوزه انرژی، در گفت‌وگو با روزنامه جهان‌صنعت با تأکید بر اثرات گسترده قطعی‌های برق، می‌گوید:

«تجهیزات حیاتی معادن نظیر پمپ‌ها، سیستم‌های تهویه و ماشین‌آلات حفاری، حتی چند ساعت خاموشی را تاب نمی‌آورند. هر قطعی، خسارت مستقیم به تولید، افزایش هزینه‌های نگهداری و در نهایت کاهش بهره‌وری به همراه دارد.»

او به ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان اشاره می‌کند که صنایع را موظف به تأمین ۵ درصد از برق مصرفی‌شان از منابع تجدیدپذیر کرده؛ اما نه زیرساختی برای این مسیر فراهم شده و نه سرمایه‌ای که بتواند مسیر ورود معادن به تولید انرژی را هموار کند.

فرصت‌سوزی تاریخی؛ مپنا، مسبب ناتوان؟

مهرداد اکبریان، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان سنگ‌آهن ایران، در گفت‌وگو با ما با صراحت بیشتری انگشت اتهام را به سمت شرکت مپنا و وزارت نیرو نشانه می‌گیرد:

«وقتی عباس علی‌آبادی در مپنا بود، باید برای احداث نیروگاه‌ها اقدام می‌کرد. اما این کار را نکردند و حالا، آثارش را می‌بینیم: معادن در حال خاموش شدن‌اند، سرمایه‌ها در حال فرار، و ما هنوز دنبال مقصر می‌گردیم.»

اکبریان با کنایه تلخی ادامه می‌دهد: «در کشور ما گاهی طنز و واقعیت از هم قابل تمایز نیست. فعال معدنی برای احداث نیروگاه هزینه کرده، سوخت نمی‌دهند، و بعد بابت توقف پروژه جریمه‌اش می‌کنند!»

خاموشی زنجیره‌ای: از معدن تا بازار فولاد

آمارها حکایت از افت معنادار تولید در زنجیره فولاد دارد. تولید مقاطع تخت فولادی با افت ۶.۸ درصدی و کاهش کلی تولید فولاد میانی به میزان ۴.۸ درصد نسبت به سال گذشته، نشان می‌دهد بحران انرژی نه‌تنها در سطح استخراج مواد معدنی، بلکه در سراسر زنجیره تأمین گسترش یافته است.

این کاهش، فقط یک عدد در گزارش نیست؛ پیامد آن در قیمت مسکن، پروژه‌های عمرانی، و حتی صادرات دیده خواهد شد. معادنی که به دلیل خاموشی تولید خود را کاهش داده‌اند، توان پاسخگویی به نیاز داخلی را هم ندارند؛ چه برسد به توسعه صادرات.

راه‌حل چیست؟ برقِ بی‌سیاست یا سیاستِ بی‌برق؟

کارشناسان راه نجات را در ترکیبی از سیاست‌گذاری واقع‌بینانه، بازنگری در تعرفه‌ها و حضور سرمایه‌گذاران خارجی می‌دانند. اما همان‌طور که اکبریان اشاره می‌کند، تا زمانی که سیاست خارجی در بلاتکلیفی است، ورود سرمایه به حوزه برق‌رسانی به معادن در حد شعار باقی خواهد ماند.

عباس نیکزاد معتقد است:«بدون تأمین پایدار انرژی، هیچ چشم‌انداز واقعی برای توسعه معدن وجود ندارد. باید به معادن نگاه نیروگاهی داشته باشیم، نه صرفاً مصرف‌کننده. با ایجاد بستر سرمایه‌گذاری مشترک، حتی معادن کوچک هم می‌توانند در تولید برق سهیم شوند.»

معدن، در انتظار شفافیت انرژی

اگر معدن را ستون فقرات اقتصاد صنعتی بدانیم، برق خون جاری در رگ‌های آن است. در شرایطی که معادن به‌جای توسعه، به فکر بقا هستند، ادامه این وضعیت یعنی حرکت معکوس توسعه.

خاموشی امروز، فقط تاریکی معدن نیست، که تیره‌روزی صنعت فرداست. بدون تجدیدنظر در سیاست‌های انرژی، مدیریت مصرف، و ایجاد سازوکارهای تشویقی برای خودتأمینی برق، آینده‌ای برای معادن در افق دیده نمی‌شود.