نویدصنعت نیوز- افزایش هم‌زمان قیمت کودهای شیمیایی در بازار جهانی، نشانه یک اختلال معمولی در عرضه نیست؛ بلکه بازتاب مستقیم یک تنش ژئوپلیتیکی در یکی از حساس‌ترین شریان‌های انرژی و تجارت جهان است. گزارش‌ها از رشد ۳۰ درصدی قیمت کود نیتروژن و جهش ۴۷ درصدی اوره حکایت دارند؛ اعدادی که در ظاهر محدود به یک بازار تخصصی‌اند، اما در عمل مستقیماً به قلب امنیت غذایی جهان ضربه می‌زنند.

در زنجیره تولید غذا، کودهای شیمیایی نقطه آغاز هستند. هرگونه افزایش در هزینه این نهاده‌ها، به‌سرعت به هزینه تولید محصولات کشاورزی منتقل می‌شود. کشاورز در برابر این فشار، یا باید حاشیه سود خود را کاهش دهد یا قیمت محصول نهایی را افزایش دهد؛ در مقیاس جهانی، گزینه دوم تقریباً اجتناب‌ناپذیر است. به همین دلیل، برآورد رشد ۷ درصدی قیمت مواد غذایی در کوتاه‌مدت، نه یک پیش‌بینی اغراق‌آمیز، بلکه بازتاب مستقیم منطق هزینه‌محور تولید است.

اما مسئله فقط عدد ۷ درصد نیست. ماهیت این نوع تورم، «تأخیری و انباشته» است. اثر واقعی افزایش قیمت نهاده‌ها معمولاً با فاصله زمانی چندماهه در بازار غذا ظاهر می‌شود؛ زمانی که چرخه کشت جدید آغاز می‌شود و کشاورزان ناچارند تصمیم‌های خود را بر اساس هزینه‌های جدید اتخاذ کنند. در این مرحله، شوک اولیه به یک روند پایدارتر تبدیل می‌شود.

بر همین اساس، پیش‌بینی افزایش تا ۱۲ درصد در صورت تداوم شرایط، بیانگر مرحله دوم این بحران است؛ مرحله‌ای که در آن، کاهش مصرف کود به افت بهره‌وری کشاورزی منجر می‌شود و هم‌زمان فشار بر عرضه جهانی غذا افزایش می‌یابد. این همان نقطه‌ای است که تورم از یک پدیده قیمتی، به یک مسئله ساختاری در بازار غذا تبدیل می‌شود.

تأثیر این روند نیز در همه بخش‌ها یکسان نیست. غلات بیشترین آسیب‌پذیری را دارند، چرا که وابستگی مستقیم‌تری به کودهای نیتروژنی دارند. افزایش هزینه تولید در این بخش تا حدود ۱۰ درصد برآورد می‌شود و این اثر به‌صورت دومینویی به بازارهای دیگر منتقل می‌شود؛ ابتدا به خوراک دام و سپس به گوشت و لبنیات، که افزایش حدود ۸ درصدی برای آن‌ها پیش‌بینی شده است.

در واقع، آنچه در ظاهر یک بحران در بازار کود به نظر می‌رسد، در عمل یک موج چندلایه در کل نظام غذایی جهان ایجاد می‌کند. این موج از مزرعه آغاز می‌شود، از زنجیره تأمین عبور می‌کند و در نهایت به سفره مصرف‌کننده می‌رسد.

اما نکته تعیین‌کننده‌تر در این میان، نقش ژئوپلیتیک انرژی است. اختلال در مسیرهای کلیدی تجارت انرژی، مانند تنگه هرمز، تنها قیمت نفت را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد؛ بلکه از طریق افزایش هزینه تولید کودهای شیمیایی، به‌طور غیرمستقیم امنیت غذایی جهانی را نیز وارد مرحله‌ای شکننده‌تر می‌کند. این پیوند میان انرژی و غذا، همان نقطه‌ای است که بحران‌های منطقه‌ای را به بحران‌های جهانی تبدیل می‌کند.

در جمع‌بندی می‌توان گفت آنچه امروز در قالب افزایش قیمت کود و رشد تدریجی قیمت غذا دیده می‌شود، صرفاً یک نوسان مقطعی نیست، بلکه نشانه‌ای از انتقال فشار ژئوپلیتیکی به ساختار اقتصاد جهانی غذاست؛ ساختاری که اگر این روند ادامه پیدا کند، با بازتعریف هزینه تولید، الگوی مصرف و حتی امنیت غذایی در سطح بین‌الملل مواجه خواهد شد.